Fayidaa Dammaa — Nyaata Uumamaa Kan Jireenya Keenya Bareessu
Seensa
Dammaan nyaata uumamaa fi mi’aawaa ta’e keessaa isa duraa dha. Inni hoormaata bineensota uumamaa keessaa kan ka’e yoo ta’u, ilmaan namaa bara dheeraaf akka nyaata, akka qoricha, fi akka mi’eessaa itti fayyadamaa turan. Dammaan bishaan xiqqaa, sugaarii uumamaa, fi wantoota qaama fayyadu hedduun walitti makamee jira. Kanaaf, dammaan nyaata qofa osoo hin taane, qoricha uumamaa dha.
1. Dammaan humna qaamaa dabala
Dammaan sugaarii uumamaa (glucose fi fructose) of keessaa qaba. Kunis yeroo gababaa keessatti qaamaaf humna dabala. Namoonni hojii humna barbaadu hojjetan (taphattoota, hojjettoota humnaa, fi barsiisota) damma yoo sooratan, dafee humna argatu. Kanaaf, dhukkuba dadhabina qaamaa fi hafuura gubuu tti fayyada.
2. Dammaan qaama dhukkubsate fayyisa
Dammaan humna ofii isaa anti-bacterial fi anti-fungal qaba. Kunis akka dhibeen akka holqaa afaanii, gogaa gogaa, fi madaan hin funaanne gargaara. Dammaan madda infekshinii balleessuuf beekamaadha. Fakkeenyaaf, yoo madaa irratti dibame, bakteeriyaa balleessa fi madaa haala salphaan fayyisa.
3. Dammaan foolii fi hafuura nama qulqulleessa
Namoonni heddu yeroo dheeraaf afaan gogaa, foolii hamaa, ykn hafuura hamaa qabu. Dammaan yoo bishaan diimaa waliin qasamee subii keessatti ykn ganama irratti fudhatame, foolii hamaa ni balleessa. Kanaaf, afaan fi hafuura qulqulleessuuf toofta uumamaa dha.
4. Dammaan systema difaansii qaamaa cimsaa
Dammaan antioxidants hedduu of keessaa qaba. Antioxidant jechuun wantoota gogaa, onnee, fi sambata namaa irraa dhukkuba ittisan jechuu dha. Akkasumas, dammaan ciniinsuu fi gogaa dulloomaa dafee agarsiisuu ni daangessa. Namoonni damma guyyaa guyyaa xiqqoo fudhatan dhibee garaa garaa (akka onnee fi sombaa) irraa of eeguu danda’u.
5. Dammaan garaa fi sombaa tumsaa
Namoota dhibee garaa qabaniif, dammaan tajaajila guddaa qaba. Dammaan yeroo garaa fi sombaa keessatti seenu, microbe hamaa balleessa. Akkasumas, soorata garaa keessa hojiirra oolchuu ni gargaara. Yeroo qabannoo garaa nama tuqu, bishaan diimaa hoo’aa irratti dammaa xiqqoo makamee yoo dhugame, garaa tasgabbeessa.
6. Dammaan gogaa bareechisa
Dammaan gogaa ittiin eeguu fi bareechisuuf itti fayyadama. Yoo gogaa irratti dibame, gogaa gogaa ni laafa, qaamni ifa argata, fi madaan salphaatti ni fayya. Namoonni heddu mask gogaa isaanii irratti dammaa fi lemon makanii itti fayyadaman — kunis gogaa isaanii dafee bareechisa.
7. Dammaan dukkana fi hafuura hamaa ofirraa ittisa
Namoonni yeroo hedduu qorra fi hargansuu irratti dammaa tajaajiluu ni danda’u. Yoo dammaa fi adii buna (ginger) tokkoon qasamee dhugame, hafuura ni tajaajila, qorra ni laaffisa, fi qaama ni dukkaneessa. Kunis akka qoricha uumamaa hafuuraatti beekamaadha.
8. Dammaan hir’ina hirina loogaa fi xiinsammuu ni fooyyessa
Namoonni yeroo hedduu dammaa bishaan diimaa waliin ganama yoo dhugan, miira gaarii, yaada ifaa, fi tasgabbii sammuu argatu. Sugaarii uumamaa isa keessa jiru, maskii fi serotonin uumuu keessatti tumsaa dha — kanaaf, nama gammachiisa.
Xumura
Dammaan uumama irraa argamu, qoricha, nyaata, fi mi’eessaa walitti qabuudha. Yeroo tokko tokko, qoricha daldalaa caalaa bu’a qabeessa ta’a. Yeroo dammaa bitnu garuu, damma uumamaa fi qulqulluu qofa filachuun barbaachisaadha — sababni isaas, damma walfakkeessa (artificial honey) faayidaa kana hin qabu.
Dammaa guyyaa guyyaa xiqqoo soorachuun jireenya keenya keessatti fayyaa, humna, fi gammachuu fiduu danda’a.

